Anlaşmalı Boşanma Protokolü: Düzenleme Esasları, Mal Paylaşımı ve Hukuki Bağlayıcılığı

Giriş

Evlilik birliğinin temelinden sarsılması durumunda, tarafların süreci en az manevi yıpranma ve hukuki maliyetle sonlandırmasının en etkili yolu anlaşmalı boşanma davasıdır. Türk Medeni Kanunu’nun 166. maddesinin 3. fıkrasında düzenlenen bu usul, çekişmeli boşanma davalarının aksine yıllarca süren yargılamaları değil, genellikle tek celsede sonuçlanan hızlı bir süreci ifade eder. Ancak bu hız, sürecin basit olduğu anlamına gelmemelidir; aksine, tarafların imzaladığı "Anlaşmalı Boşanma Protokolü", boşandıktan sonraki hayatlarını bağlayıcı nitelikte kesin hükümler içerir.

Bu makalemizde, anlaşmalı boşanma protokolünün nasıl hazırlanması gerektiğini, mal paylaşımı ve velayet konularındaki kritik noktaları ve protokolün hakimin onayıyla nasıl hukuki geçerlilik kazandığını inceleyeceğiz.

Not: Aşağıdaki açıklamalar genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olaya uygulanması ayrı bir hukuki değerlendirme gerektirir.

1. Anlaşmalı Boşanma Davasının Ön Koşulları

Bir boşanma davasının "anlaşmalı" olarak görülebilmesi için kanun koyucu (TMK m. 166/3) belirli şartların varlığını zorunlu kılmıştır:

• Evlilik Süresi: Evlilik ilişkisinin en az 1 yıl sürmüş olması şarttır. 1 yıldan kısa süren evliliklerde, taraflar her konuda anlaşsa dahi hakim, davayı çekişmeli boşanma usullerine göre yürütmek ve tanık dinlemek zorundadır.

• Birlikte Başvuru veya Kabul: Eşlerin mahkemeye birlikte başvurması ya da bir eşin açtığı davayı diğer eşin kabul etmesi gerekir.

• Hakimin Tarafları Bizzat Dinlemesi: Anlaşmalı boşanmada avukatla temsil edilseniz dahi, duruşma günü hakim tarafların iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmek için eşleri bizzat dinlemek zorundadır.

2. Anlaşmalı Boşanma Protokolünün Hukuki Niteliği

Anlaşmalı boşanmanın temeli, tarafların boşanmanın mali sonuçları ve çocukların durumu hususunda "tam bir mutabakat" sağlamasıdır. Bu mutabakat yazılı bir protokol ile mahkemeye sunulur. Protokol, mahkeme kararına geçip kesinleştiği andan itibaren ilam hükmündedir.

Protokolde Bulunması Zorunlu Unsurlar:

Protokolde "anlaştık, boşanıyoruz" ifadesi yeterli değildir. İleride yeni davalara (nafaka artırım, tapu iptal vb.) sebebiyet vermemek için şu hususlar netleşmelidir:

A. Mali Sonuçlar (Tazminat ve Nafaka): Taraflar birbirlerinden maddi ve manevi tazminat talep edip etmediklerini açıkça belirtmelidir. Eğer tazminat ödenecekse; miktarı, ödeme şekli ve zamanı yazılmalıdır. Aynı şekilde, eşlerden biri için "Yoksulluk Nafakası" ödenip ödenmeyeceği karara bağlanmalıdır. Protokolde bu haklardan feragat edilmesi durumunda, boşanma kesinleştiği andan itibaren bir daha bu taleplerde bulunulamaz.

B. Çocukların Durumu (Velayet ve İştirak Nafakası): Müşterek çocukların velayetinin kime bırakılacağı ve velayeti almayan tarafın çocukla kuracağı "Kişisel İlişki" günleri (hafta sonları, bayramlar, sömestr tatilleri) detaylıca yazılmalıdır. Ayrıca çocuğun giderleri için ödenecek "İştirak Nafakası" miktarı ve bu miktarın her yıl ne oranda artacağı (Örneğin: TÜİK ÜFE oranında) belirtilmelidir.

C. Mal Paylaşımı ve Ziynet Eşyaları: En sık hata yapılan kısım burasıdır. "Birbirimizden mal rejiminden kaynaklı alacağımız yoktur" şeklindeki genel ibareler, çoğu zaman tarafların hak kaybına uğramasına neden olur. Gayrimenkuller, araçlar, bankadaki nakitler ve düğünde takılan ziynet eşyalarının (altınlar) kime kalacağı, kimin kime ne kadar bedel ödeyeceği madde madde yazılmalıdır.

3. Hakim Protokole Müdahale Edebilir mi?

Evet, edebilir. Hakimin anlaşmalı boşanma protokolünü onaylaması, "şekli bir onay" değildir. Hakim, özellikle çocukların menfaatini gözeterek velayet ve kişisel ilişki konularında değişikliğe gidebilir. Örneğin; babaya verilen görüş günlerini az bulursa artırılmasını isteyebilir. Taraflar hakimin bu değişiklik önerisini kabul ederse boşanma gerçekleşir; aksi takdirde dava çekişmeli boşanmaya dönüşür.

4. Sık Yapılan Hatalar ve Riskler

İnternet ortamında bulunan taslak protokollerle ("matbu formlar") dava açmak, ciddi hukuki riskler barındırır. Sıkça karşılaştığımız bazı hatalar şunlardır:

• Feragat Kavramının Yanlış Kullanımı: "Tazminat istemiyorum" demek ile "Tazminat hakkımdan feragat ediyorum" demek hukuken farklı sonuçlar doğurur. Feragat, hakkı tamamen ortadan kaldırır.

• Belirsiz İfadeler: "Çocuğu istediği zaman görecektir" gibi ifadeler, ileride icra takibine konu edilemeyeceği için velayet sorunlarına yol açar.

• Gayrimenkul Devirlerinde Eksiklik: Protokolde tapu bilgilerinin (ada, parsel, bağımsız bölüm) eksik yazılması, tapu müdürlüklerinde işlemin yapılamamasına neden olur.

  
  

Sonuç

Anlaşmalı boşanma protokolü, sadece bir prosedür belgesi değil; tarafların gelecekteki ekonomik durumlarını ve çocuklarıyla ilişkilerini belirleyen bir "sözleşme" niteliğindedir. Hatalı bir madde, yıllar sürecek hak kayıplarına neden olabilir. Bu nedenle sürecin, uzman bir avukat gözetiminde yürütülmesi ve protokolün hukuki tekniğe uygun hazırlanması, haklarınızın korunması açısından elzemdir.

Sıkça Sorulan Sorular (S.S.S.)

• Duruşmaya gitmek zorunda mıyım? Avukatım gitse yeterli mi? Hayır, yeterli değildir. Anlaşmalı boşanma davalarında (TMK m. 166/3) hakim, tarafların iradelerinin serbestçe açıklandığından emin olmak için eşleri duruşma salonunda bizzat dinlemek zorundadır.

• Anlaşmalı boşanma davası ne kadar sürer? Mahkemenin iş yoğunluğuna göre değişmekle birlikte, protokol eksiksiz ise genellikle tek celsede karar verilir. Dava açıldıktan sonra duruşma günü 1 hafta ile 1 ay arasına verilebilir.

• Boşandıktan sonra kadının soyadı ne olur? Kural olarak kadın, boşanma ile bekarlık soyadını geri alır. Ancak kadının boşandığı kocasının soyadını kullanmakta menfaati varsa ve bu durum kocaya bir zarar vermiyorsa, hakimden izin isteyerek kocasının soyadını kullanmaya devam edebilir. Bu husus da protokolde kararlaştırılabilir.

• Protokolü imzaladım ama duruşmada vazgeçebilir miyim? Evet. Hakim kararı verene kadar taraflar anlaşmadan dönebilir. Duruşma esnasında eşlerden biri "Ben boşanmak istemiyorum" veya "Şartları kabul etmiyorum" derse, dava anlaşmalı olmaktan çıkar ve çekişmeli boşanma davasına dönüşür.

TNC Hukuk & Danışmanlık, boşanma süreçleri, çekişmeli ve anlaşmalı boşanma süreçlerinizde uçtan uca hukuki destek sunar. Her türlü çözüm talebiniz için bizlere ulaşabilirsiniz.

İletişim Bilgilerimiz:

Telefon: 0 (224) 272 52 52

E-Posta: info@tnchukuk.com.tr

Adres: Demirtaşpaşa Mah., Celal Bayar Cad., A. Fikri Bozkaya ÖRKAP İş Mrk. No: 12/401 Osmangazi / BURSA

Uyarı: Bu metin genel bilgilendirme niteliğindedir; hukuki tavsiye değildir. Somut olaylar açısından profesyonel destek alınmalıdır.